Liczba 333 oznacza złoto, w którym na 1000 części stopu przypada 333 części czystego złota, czyli mniej więcej jedna trzecia. To odpowiednik 8 karatów i najniższa próba złota przewidziana w polskim prawie. W drugiej części omawiamy złoto 375, czyli 9 karatów: obie należą do najniższych prób złota. Pozostałe oznaczenia znajdziesz w przewodniku próby złota i srebra.
Co oznacza złoto próby 333
Próba to według ustawy Prawo probiercze stosunek masy czystego metalu szlachetnego do masy stopu, wyrażony w częściach tysięcznych. Złoto 333 zawiera więc 33,3% złota, a 66,7% stopu to inne metale. W karatach to 8/24, czyli 8 K.
Ustawa wymienia dla złota próby 999, 960, 750, 585, 500, 375 i 333, więc 333 jest najniższą z nich. Ma to praktyczne znaczenie: wyrób, w którym złota jest mniej, nie jest w rozumieniu ustawy wyrobem z metalu szlachetnego. Jeśli trafi do urzędu probierczego, zamiast cechy złota dostanie znak „MET”.
Czy złoto 333 to prawdziwe złoto?
Tak, to stop złota zgodny z polską próbą, tyle że z dużym udziałem innych metali. Royal Society of Chemistry przypomina, że czyste złoto jest bardzo miękkie, a w biżuterii używa się stopów, bo są trwalsze. Sam kolor nie mówi, jaka to próba: złoto 333 może wyglądać podobnie do złota 585.
Różnica jest w ilości złota. W gramie złota 333 jest ok. 43% mniej czystego złota niż w gramie złota 585 (333 do 585). Dlatego przy wycenie liczy się próba razem z masą, a w przypadku biżuterii także wykonanie, kamienie i stan. Więcej o tym w przewodniku o wycenie biżuterii.
Jak wygląda cecha złota 333
Według rozporządzenia z 2012 r. polska cecha złota to głowa rycerza zwrócona w lewo, w sześciokątnym obramowaniu, z literą urzędu po lewej stronie i cyfrą po prawej. Próbie 333 odpowiada cyfra 6. Obok może być liczba 333 wybita przez wytwórcę i jego znak imienny.
Na starszej polskiej biżuterii ta próba wyglądała inaczej. Według archiwalnych tabel Okręgowego Urzędu Probierczego w Krakowie w latach 1931–1963 osobna cecha 333 była przewidziana tylko dla obrączek ślubnych, podobnie w latach 1963–1986 (cecha „dla obrączek próby 0,333”). W latach 1986–1996 urzędy wybijały głowę rycerza z pełną liczbą 333.
Złoto 333 z zagranicy
Niemiecka ustawa o próbach wyrobów ze złota i srebra pozwala stemplować biżuterię w dowolnej próbie, podanej w częściach tysięcznych. Dlatego 333 można zobaczyć na biżuterii z Niemiec. Próbę 333 wymienia też wśród prób złota rosyjska Federalna Izba Probiercza.
Wyroby z zagranicy mogą być sprzedawane w Polsce, jeśli mają cechy, na podstawie których dopuszczono je do obrotu w innym państwie UE, w państwie EFTA będącym stroną umowy o EOG albo w Turcji, albo cechy uznawane na mocy umów międzynarodowych. Po angielsku tę próbę opisuje 333 gold (po angielsku).
Złoto 375, czyli 9 karatów
Próba 375 oznacza 375 części złota na tysiąc, czyli 37,5% i 9 karatów (9/24). Brytyjska ustawa Hallmarking Act 1973 przypisuje określeniu „9 carat” właśnie zawartość 375 części na tysiąc. Royal Society of Chemistry wymienia stopy 9- i 18-karatowe jako powszechnie stosowane w biżuterii, bo są trwalsze od czystego złota.
W polskiej cesze z 2012 r. próbie 375 odpowiada cyfra 5. Uwaga na stare cechy: według tabel urzędu w Krakowie w latach 1931–1963 próbę 375 oznaczała cyfra 4, a w latach 1963–1986 cyfra 5. Ta sama cyfra 4 oznaczała później próbę 500. Więcej po angielsku: 375 gold (po angielsku).
Co zrobić z wyrobem oznaczonym 333
Zanim uznasz wyrób za złoty, sprawdź kilka rzeczy. Na polskiej biżuterii szukaj cechy z głową rycerza i cyfrą 6 oraz znaku imiennego wytwórcy. Na starszej polskiej obrączce, sprzed 1986 r., próba 333 jest zgodna z archiwalnymi tabelami, które przewidywały ją właśnie dla obrączek. Jeśli wyrób jest bardzo lekki i nie ma cechy, informację o próbie i masie sprzedawca powinien podać na metce. W sklepie możesz też poprosić o wizerunki cech probierczych, które sprzedawca ma obowiązek wywiesić w widocznym miejscu. A znak „MET” zamiast cechy złota oznacza m.in. metal nieszlachetny z powłoką albo stop o zawartości złota poniżej najniższej próby.
333, 375 i 585 w porównaniu
| Próba | Karaty | Czyste złoto | Inne metale | Cyfra w polskiej cesze (rozporządzenie z 2012 r.) |
|---|---|---|---|---|
| 333 | 8 K | 33,3% | 66,7% | 6 |
| 375 | 9 K | 37,5% | 62,5% | 5 |
| 500 | 12 K | 50% | 50% | 4 |
| 585 | 14 K | 58,5% | 41,5% | 3 |
| 750 | 18 K | 75% | 25% | 2 |
Złoto 585 i 750 omawiamy osobno w przewodniku złoto próby 585.
Jak sprawdzić złoto 333 lub 375
Liczba 333 albo 375 to deklaracja, a nie dowód. Oznaczenie mogło zostać podrobione albo wybite na wyrobie pozłacanym; zwróć uwagę na znak „MET” i dopiski o powłoce. Domowe sposoby i badania, które naprawdę rozstrzygają, opisujemy w przewodniku jak sprawdzić, czy złoto jest prawdziwe. Jeśli oznaczenie jest małe albo zatarte, pierwszą wskazówkę da rozpoznawanie biżuterii ze zdjęcia.