Bileziklerde, Cumhuriyet altınlarıyla ilgili belgelerde ve bazı takı damgalarında görülen “916”, Türkiye’de en çok konuşulan ayarlardan birine işaret eder: 22 ayar. Bu rehber 916’nın 22 ayarla ilişkisini, Darphane’nin kullandığı 916,6 değerini ve bir 916 damgasının nasıl doğrulanacağını anlatır.
916 kaç ayar? 22 ayar
916, alaşımın binde 916’sının saf altın olduğunu beyan eder; geri kalan binde 84 kadarı alaşım metalleridir. 22 ayar, 24 parçadan 22’sinin altın olması demektir: 22 ÷ 24 ≈ 0,9166, yani binde 916,6. Darphane’nin sözlüğü 22 ayarda gram başına 916 milyem altın bulunduğunu yazar; Darphane’nin Cumhuriyet altınları için yayımladığı teknik tabloda ise değer 916,6 milyem (22 ayar) olarak verilir. İngiltere’deki Birmingham Assay Office de 916’yı 22 ayar (22ct) ve yüzde 91,6 altın olarak listeler.
| Yazı | Ne anlatır | Nerede görülür |
|---|---|---|
| 916 | Binde 916 altın | Takı damgası, uluslararası listeler |
| 916,6 | 22 ayarın tam milyem karşılığı | Darphane’nin Cumhuriyet altını tablosu |
| 22K ya da 22 K | 22 ayar (K = karat) | Bazı takı damgaları |
| 22 ayar | Türkçedeki adlandırma | Kuyumcu etiketleri, faturalar |
Uluslararası Damgalama Sözleşmesinin ortak kontrol damgası listesinde altın için 916 da yer alır. Ancak sözleşmeye taraf tüm ülkelerde yasal sayılan beş standart arasında altın için yalnızca 750 ve 585 bulunur; sözleşme, her ülkenin kendi topraklarında hangi saflıkların üretilip satılabileceğini belirlemekte serbest olduğunu kabul eder. Türkiye ise bu sözleşmeye taraf değildir.
22 ayar nerede karşınıza çıkar?
Darphane’nin sözlüğüne göre Türkiye’de iç piyasaya sürülen mücevherler 22, 18 ve 14 ayar altın alaşımlarından yapılır; 22 ayar bunların en yüksek ayarlısıdır. Günlük hayatta 22 ayarla en sık şu yerlerde karşılaşırsınız:
- Bilezikler: “22 ayar bilezik” Türkiye’de çok aranan bir üründür; damgasında 916 ya da 22K beklenir.
- Cumhuriyet altınları: Darphane, çeyrekten beşliğe kadar bütün Cumhuriyet altınlarının 916,6 milyem, yani 22 ayar olduğunu belirtir. Ziynet çeyrek 1,754 gram, sikke (Ata) çeyrek 1,804 gramdır. Ayrıntılı ölçüler: Çeyrek altın kaç ayar, kaç gram?
- Reşat altınları: Darphane’nin “Sorularla Cumhuriyet Altını” belgesine göre Reşat altınlarının tümü de 22 ayardır.
Gram altın ise bu sınıfa girmez. Kıymetli Maden Standartları ve Rafinerileri Hakkında Tebliğ, rafinerilerin ürettiği standart altın için en az 995/1000 saflık ister; yani standart bir gram altın 24 ayar sınıfındadır.
916 damgası nerede aranır?
Takılarda 916 damgası genellikle küçük ve göze batmayan yerlerdedir: bileziklerde iç yüzeyde ya da kilidin yanında, kolyelerde kilitte ya da kilide yakın halkada, yüzüklerde iç yüzeyde. Bazı parçalarda sayının yerine ya da yanında “22K” yazar. Damgayı okumak için yandan gelen yumuşak ışık kullanın; flaş metalde parlayıp rakamları silebilir. Bir büyüteç ya da telefonun makro modu çoğu zaman yeterlidir. Okunaksız, yarım kalmış ya da yamuk bir damga tek başına sahtelik kanıtı değildir, çünkü aşınma da bu görünüme yol açabilir. Ama böyle bir damga, aşağıdaki doğrulama adımlarını daha da önemli hâle getirir.
22 ayar ile 14 ve 18 ayar arasındaki fark
Fark, alaşımdaki saf altın payıdır: 22 ayarda binde 916, 18 ayarda binde 750, 14 ayarda binde 583 (damgada 585). FTC’nin tüketici rehberinin hatırlattığı gibi saf altın, yani 24 ayar, yumuşak bir metaldir ve bu yüzden takıda genellikle başka metallerle alaşım yapılır. 22 ayar, saf altına 18 ve 14 ayardan daha yakındır; alaşım metallerinin payı daha düşüktür.
Renk konusunda dikkatli olun: Darphane’nin sözlüğü, aynı ayarda bile gümüş ve bakır oranına göre farklı renkler oluşabildiğini 18 ayar örnekleriyle anlatır. Yani bir parçanın renginden ayarını kestirmek güvenilir değildir; ayar damgadan okunur ve testle doğrulanır.
916 damgası nasıl doğrulanır?
916 damgası da diğer damgalar gibi bir beyandır. Sahte bir parçaya da vurulabilir ve kaplamanın altındaki metali göstermez. Kontrolü en hafiften en kesine doğru yapın:
- Damgayı ve işçiliği inceleyin. Damga net mi, kenarlarda ya da kilitte kaplama aşınması görünüyor mu?
- Mıknatısla bakın. Gövde güçlü biçimde çekiliyorsa parça som 22 ayar olamaz; çekmemesi ise tek başına bir şey kanıtlamaz. Ayrıntılar: Sahte altın nasıl anlaşılır?
- Kuyumcuda test ettirin. GIA’nın anlattığı mihenk taşı yönteminde karşılaştırma iğneleri arasında 22 ayar iğne de bulunur. GIA’ya göre XRF ölçümü tahribatsızdır ve çoğu zaman kaplamayı da ortaya çıkarabilir.
- Resmi rapor alın. Darphane ya da Darphane’nin yetkilendirdiği özel ayar evleri, altında kupelasyon yöntemiyle ayar raporu düzenler; rapora itiraz edilirse son tespiti Darphane yapar.
Cumhuriyet altınlarında ek bir kontrol imkânı vardır: Darphane her çeşidin nominal ağırlığını ve çapını yayımlar. Hassas bir terazide ölçülen ağırlık ya da çap bu değerlerden belirgin biçimde sapıyorsa bu bir uyarı işaretidir; değerlerin tutması ise kesin kanıt sayılmaz.
Fotoğrafla ilk kontrol
916 damgasının okunaklı bir fotoğrafı ilk değerlendirme için iyi bir başlangıçtır. Takıları fotoğraftan tanıma sayfasında damgayı nasıl fotoğraflayacağınızı ve ücretsiz web kontrolünün (İngilizce) neyi gösterip neyi gösteremeyeceğini bulabilirsiniz. Diğer ayarlar için altın ayarları tablosuna, İngilizce kaynak için 916 hallmark sayfasına (İngilizce) göz atın. Fotoğrafta damganın yanı sıra kilidi, iç yüzeyi ve aşınmış kenarları da gösterin; kaplama izleri çoğu zaman bu bölgelerde görünür. Sonucu bir hipotez olarak okuyun ve önemli bir karar öncesinde fiziksel teste başvurun.