Düğünlerde takılan, hediye edilen ya da birikim için alınan çeyrek altın, Türkiye’de en tanıdık altın türlerinden biridir. Ayarı ve ağırlığı kuyumcuya göre değişmez: Cumhuriyet altınlarının standartları yasal olarak belirlenmiştir ve bu altınları yalnızca Darphane üretebilir. Aşağıdaki değerler Darphane’nin kendi yayınlarından alınmıştır; fiyat bilgisi içermez.
Kısa cevap: çeyrek altın 22 ayardır
Darphane’ye göre Cumhuriyet altınları devlet güvencesi altında, 4 numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 106/b maddesi uyarınca basılır; standartları 1738 sayılı Türkiye Büyük Millet Meclisi Kararı ile belirlenmiştir ve yalnızca Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü tarafından üretilebilir. Darphane’nin teknik tablosunda bütün Cumhuriyet altınlarının ayarı aynıdır: 916,6 milyem, yani 22 ayar. Çeyrek, yarım, tam, ikibuçukluk ve beşlik arasındaki fark ayar değil, ağırlık ve çaptır. Bu nedenle “yarım altın kaç ayar?”, “tam altın kaç ayar?” ya da “Ata lira kaç ayar?” sorularının cevabı da aynıdır: 22 ayar.
Cumhuriyet altınları iki grupta üretilir: ziynet ve sikke. Sikke altına meskûk ya da halk arasında Ata altını da denir. Darphane’nin sözlüğü ziynet altınları genel olarak takı amaçlı alınan altınlar, meskûk Cumhuriyet altınını ise bir tasarruf aracı olarak tanımlar.
Çeyrek, yarım ve tam altın kaç gram?
Darphane’nin yayımladığı nominal ağırlık ve çaplar şöyledir; hepsi 22 ayar, 916,6 milyemdir:
| Çeşit | Ziynet ağırlık | Ziynet çap | Sikke (Ata) ağırlık | Sikke çap |
|---|---|---|---|---|
| Çeyrek | 1,754 g | 18 mm | 1,804 g | 15 mm |
| Yarım | 3,508 g | 22 mm | 3,608 g | 18 mm |
| Tam (birlik) | 7,016 g | 30 mm | 7,216 g | 22 mm |
| İkibuçukluk | 17,540 g | 40 mm | 18,040 g | 27 mm |
| Beşlik | 35,080 g | 45 mm | 36,080 g | 35 mm |
Yani “çeyrek altın kaç gram?” sorusunun cevabı hangi çeyreğe baktığınıza bağlıdır: ziynet çeyrek 1,754 gram, sikke çeyrek 1,804 gramdır. Darphane’ye göre sikke altınlar ziynetlere göre çapça daha küçük, kalınlık ve ağırlıkça daha fazladır. Halk arasında Ata lira denen altın, 7,216 gramlık birlik sikke altındır. İçerdiği saf altın miktarını ağırlığı milyemle çarparak kabaca hesaplayabilirsiniz: 1,754 gramlık ziynet çeyrekte yaklaşık 1,61 gram, 1,804 gramlık sikke çeyrekte yaklaşık 1,65 gram saf altın bulunur (ağırlık × 0,9166).
Küçük bir not: Darphane’nin sözlük sayfasında ziynet yarım için 3,580 gram yazar; üretim sayfası ve Darphane’nin “Sorularla Cumhuriyet Altını” belgesi ise 3,508 gram verir. Tablo, güncel üretim sayfasını esas alır.
Reşat altınları da Darphane tarafından üretilir ve 22 ayardır; ağırlıkları sikke Cumhuriyet altınlarıyla aynıdır (çeyrek 1,804 g, birlik 7,216 g). Darphane, Reşat altınlarını 2022’den bu yana yalnızca kendisinin ürettiğini belirtir.
Ziynet mi, sikke mi? Üzerindeki yazıları okumak
İki grubun yüz tasarımı farklıdır. Darphane bunları şöyle tarif eder:
- Sikke (Ata) altın: Bir yüzünde “Türkiye Cumhuriyeti” yazısı, altında kuruluş yılı 1923 ve onun altında bir çizgiyle ayrılmış olarak, basıldığı yılın Cumhuriyetin kaçıncı yıl dönümüne denk geldiğini gösteren rakam bulunur. Diğer yüzünde “Hakimiyet Milletindir” yazısı, Atatürk’ün portresi ve portrenin altında “Ankara” yazısı yer alır. Kenar tırtılı düzdür.
- Ziynet altın: Bir yüzünde kaligrafik yazıyla “Türkiye Cumhuriyeti” ve basım tarihi bulunur. Diğer yüzünün ortasında Atatürk’ün portresi vardır; çevresi yıldızlarla, yıldızların etrafı da kenara kadar nakışla süslenmiştir. Kenarı eğik tırtıllıdır.
Tarih konusunda da bir ayrıntı var: Darphane’ye göre ziynet altınlarda tarih miladi takvim yılının başında, sikke altınlarda ise her yıl 29 Ekim’de değişir. Eski ve yeni tarihli Cumhuriyet altınları arasında basım tarihi dışında ayar, ağırlık ya da kalite farkı yoktur. Reşat altınlarında ise basım yılı yerine, Sultan V. Mehmed Reşad’ın tahta çıktığı dönemi simgeleyen Rumi 1327 tarihi bulunur.
Gram altın kaç ayar? Çeyrekten farkı
Gram altın bir Cumhuriyet altını değildir; rafinerilerin ürettiği küçük külçelerdir. Kıymetli Maden Standartları ve Rafinerileri Hakkında Tebliğe göre rafinerilerin ürettiği standart altının saflığı en az 995/1000 olmalıdır. Bu nedenle standart bir gram altın 24 ayar sınıfındadır; çeyrek ise 22 ayardır.
Aynı tebliğ, rafinerilerin ürettiği her külçe ve barın üzerinde ayar damgası, rafinerinin amblemi ya da damgası, saflık ayarı ve gram ya da ons cinsinden ağırlık bulunmasını, ayrıca altın için “GOLD” ya da “AU” ibaresini zorunlu tutar. 10 gram ve altındaki külçelerde seri numarası paketin üzerinde yer alabilir.
Sahte çeyrek altına karşı neye dikkat etmeli?
Darphane, Cumhuriyet altınlarının tek yasal üreticisidir ve Darphane dışında Cumhuriyet altını üretmenin ya da ticaretini yapmanın Türk Ceza Kanununun 197 ve 198. maddelerine göre suç olduğunu belirtir. Darphane’nin doğrudan altın satışı yoktur; külçe altın teslim edenlerin siparişi üzerine üretim yapar. Bu yüzden çeyreği yetki belgeli bir kuyum işletmesinden ve faturasıyla almak en temel önlemdir; Kuyum Ticareti Hakkında Yönetmeliğe göre yetki belgeli kuyum işletmelerinin güncel listesi Ticaret Bakanlığının internet sayfasında ilan edilir.
Elinizdeki bir çeyreği değerlendirirken:
- Ağırlığı ölçün: Hassas bir terazide ağırlığı yukarıdaki nominal değerle karşılaştırın.
- Çapı ve kenarı kontrol edin: Ziynette eğik, sikkede düz tırtıl beklenir.
- Yazıları ve tarihi okuyun: Tasarım, Darphane’nin tarifine uymalıdır.
Bu kontroller ipucu verir, kanıt değildir; iyi yapılmış bir taklit ölçülere yakın olabilir. Kesin sonuç için Darphane’nin analiz hizmetlerinden ya da Darphane’nin yetkilendirdiği bir özel ayar evinden ayar raporu alınabilir. Genel kontroller için sahte altın nasıl anlaşılır rehberine, iki yüzü ve kenarı fotoğraflayıp ilk değerlendirme yapmak için takıları fotoğraftan tanıma sayfasına bakabilirsiniz. Diğer ayarların karşılaştırması için: altın ayarları ve damgaları.