Domowe sposoby mogą podpowiedzieć, czy biżuteria jest srebrna, ale żaden z nich tego nie przesądza. Poniżej układamy je od najprostszych do najpewniejszych i przy każdym piszemy, co naprawdę pokazuje. Znaczenie samych prób, np. 925 czy 800, wyjaśnia przewodnik próby srebra, a całość oznaczeń przewodnik próby złota i srebra.
1. Sprawdź próbę i cechę
Obejrzyj wyrób pod lupą: zapięcie, wewnętrzną stronę pierścionka, zawieszkę. Polskie próby srebra to 999, 925, 875, 830 i 800, a polska cecha srebra to głowa kobiety w chustce z literą urzędu i liczbą próby. Na wyrobach z zagranicy może widnieć słowo „sterling”; według wytycznych amerykańskiej FTC tak można nazwać tylko srebro o zawartości co najmniej 925 na 1000.
Brak cechy nie przesądza o podróbce: wyroby, w których części ze stopów srebra ważą mniej niż 5 g, nie muszą jej mieć, a wtedy próba powinna być podana na metce. Ze znakiem „MET” jest odwrotnie: polski urząd probierczy umieszcza go m.in. na metalu nieszlachetnym pokrytym powłoką z metalu szlachetnego, czyli np. na wyrobie posrebrzanym.
2. Czy srebro przyciąga magnes?
Nie. Według tabel HyperPhysics srebro jest diamagnetyczne, więc magnes go nie przyciąga. Jeśli magnes wyraźnie przyciąga cały wyrób, w środku jest najpewniej metal ferromagnetyczny, np. żelazo, stal, nikiel albo kobalt. Uwaga na zapięcia i sprężynki: prawo probiercze dopuszcza takie części z metali nieszlachetnych.
Brak przyciągania niczego nie dowodzi. Według tych samych tabel miedź i ołów też są diamagnetyczne, więc magnes nie odróżni srebra od wielu imitacji.
3. Test z lodem
Srebro bardzo dobrze przewodzi ciepło: HyperPhysics podaje dla niego ok. 406 W/(m·K), najwięcej spośród metali w tabeli. Kostka lodu położona na masywnym srebrnym przedmiocie topi się więc wyraźnie szybciej niż na stali czy szkle.
| Materiał | Przewodność cieplna według HyperPhysics |
|---|---|
| Srebro | ok. 406 W/(m·K) |
| Miedź | ok. 385 W/(m·K) |
| Złoto | ok. 314 W/(m·K) |
| Aluminium | ok. 205 W/(m·K) |
| Mosiądz | ok. 109 W/(m·K) |
| Stal | ok. 50 W/(m·K) |
| Lód | ok. 1,6 W/(m·K) |
Test ma jednak poważne ograniczenia. Miedź przewodzi ciepło niemal tak dobrze jak srebro, więc lód nie odróżni srebra od miedzi ani od miedzi posrebrzanej. Na cienkim łańcuszku czy małym pierścionku różnica jest trudna do zauważenia. To ciekawostka dla sztućców i większych przedmiotów, a nie dowód.
4. Czy srebro czernieje?
Tak. Kanadyjski Instytut Konserwacji (CCI) wyjaśnia, że czarny nalot na srebrze to głównie siarczek srebra, powstający pod wpływem związków siarki z powietrza. Ciemnienie pasuje więc do srebra, ale samo w sobie nie jest dowodem.
Nie sprawdzaj srebra mocnymi środkami. CCI ostrzega, że uniwersalne pasty do metali są bardziej ścierne niż pasty do srebra i usuwają więcej metalu, a kąpiele chemiczne mogą wżerać się w powierzchnię i zacierać zdobienia. Może to dotyczyć także delikatnych cech probierczych.
5. Srebro pozłacane, rodowane i posrebrzane
Żółty wyrób z próbą 925 to według oznaczenia srebro pokryte złotem. Srebro rodowane ma cienką warstwę rodu, który ustawa zalicza do metali szlachetnych. W obu przypadkach próba dotyczy srebra pod spodem. Wyrób posrebrzany to z kolei metal nieszlachetny z warstwą srebra; w USA takiego przedmiotu nie wolno oznaczać słowem „sterling”. Szczegóły w przewodniku próby srebra.
Sprawdzanie srebra przy zakupie
W sklepie nie musisz polegać na domowych testach. Sprzedawca wyrobów z metali szlachetnych ma obowiązek wywiesić w widocznym miejscu wizerunki cech probierczych, które są na oferowanych wyrobach, więc możesz porównać z nimi cechę na wybranym przedmiocie. Przy lekkich wyrobach bez cechy próba i masa części ze srebra powinny być podane na metce. Przy droższym zakupie zapytaj, czy wyrób ma świadectwo badania z urzędu probierczego, które w obrocie zastępuje cechę.
Co sprawdzi jubiler lub urząd probierczy
Najpewniejsze są badania, które mierzą skład metalu. Brytyjski urząd probierczy w Birmingham sprawdza zawartość srebra metodą XRF, a GIA opisuje XRF jako metodę w pełni nieniszczącą. Formalne potwierdzenie daje okręgowy urząd probierczy: bada wyrób i może umieścić cechę albo wydać świadectwo badania, czyli dokument potwierdzający zawartość metalu szlachetnego. Urząd w Warszawie przyjmuje zgłoszenia także od osób prywatnych.
| Sposób | Co pokazuje | Czego nie dowodzi |
|---|---|---|
| Próba i cecha | deklarację wytwórcy lub urzędu | że oznaczenie jest prawdziwe |
| Magnes | czy w środku jest stal lub nikiel | że to srebro, a nie np. miedź |
| Lód | wysoką przewodność cieplną | że to srebro, a nie miedź |
| Czernienie | reakcję ze związkami siarki | próby ani autentyczności |
| XRF, urząd probierczy | skład metalu, świadectwo badania | – |
Od wskazówki do pewności
Jeśli chcesz tylko wiedzieć, z czym masz do czynienia, zacznij od próby i cechy. Przed sprzedażą, zakupem za większą kwotę czy podziałem spadku zleć badanie. Gdy oznaczenie jest małe albo zatarte, pierwszą wskazówkę da rozpoznawanie biżuterii ze zdjęcia. Złoto sprawdzisz według przewodnika jak sprawdzić, czy złoto jest prawdziwe, a po angielsku ten temat omawia how to tell if silver is real (po angielsku).