Gümüş nasıl anlaşılır? 925 ayar damgası, ev testleri ve sınırları

Bir yüzük, bir kolye ya da eski bir çatal bıçak takımı: gerçek gümüş mü, yoksa gümüş renginde başka bir metal mi? Evde bazı sahteleri ve kaplamaları ayıklayabilirsiniz, ama ayarı evde ölçemezsiniz. Bu rehber önce damgayı, sonra ev testlerini, en sonda da kesin sonucu nereden alacağınızı anlatır.

925 ayar gümüş ne demek?

925, alaşımın binde 925’inin saf gümüş olduğunu beyan eder. Kalan binde 75 genellikle bakırdır: Kanada Koruma Enstitüsü (CCI) sterling gümüşü yüzde 92,5 gümüş ve yüzde 7,5 bakırdan oluşan bir alaşım olarak tanımlar; Royal Society of Chemistry ise kalan kısmın bakır ya da başka bir metal olduğunu belirtir. ABD’de FTC kuralları, “sterling” ya da “sterling silver” ifadesinin ancak en az binde 925 saflıktaki ürünler için kullanılabileceğini söyler.

Darphane’nin sözlüğü de gümüş ayarlarının binde olarak ifade edildiğini hatırlatır: örneğin binde 900’lük bir alaşım yüzde 90 gümüş ve yüzde 10 bakır içerir.

Altın renginde ama 925 damgalı bir takı genellikle altın kaplanmış gümüştür. FTC kuralları “vermeil” adını, sterling gümüş tabanın en az 10 ayar altınla belirli bir kalınlıkta kaplandığı ürünlere ayırır. Yani 925 bir altın ayarı değildir; altın ayarları için altın ayarları ve damgaları rehberine bakın.

Damgayı nerede ve nasıl aramalı?

Gümüş damgası da küçüktür. Yüzüklerde iç yüzeyde, kolye ve bileziklerde kilitte ya da kilide yakın halkada, küpelerde kilit parçasında aranır. Çatal bıçak gibi eşyalarda sapın arka yüzüne bakın. Sayının yanında “Sterling” ya da “Ster.” yazısı da görülebilir. Yandan gelen ışık ve makro fotoğraf okumayı kolaylaştırır; takıları fotoğraftan tanıma sayfası bunun için pratik ipuçları verir.

Damga bir beyandır: sonradan da vurulabilir ve kaplamanın altındaki metali göstermez. Bu yüzden damgayı aşağıdaki kontrollerle birlikte değerlendirin.

Mıknatıs testi: gümüş mıknatısa yapışır mı?

Hayır. Georgia State Üniversitesinin HyperPhysics tablosunda gümüş diamanyetik bir metal olarak listelenir; yani mıknatısa çekilmez, hatta çok zayıf biçimde itilir. Aynı tabloda demir ve nikel ferromanyetiktir ve mıknatısa güçlü biçimde çekilir.

• Parça mıknatısa güçlü biçimde çekiliyorsa gövdede demir, çelik ya da nikel gibi bir metal vardır; böyle bir parça som gümüş olamaz. Yalnızca kilit çekiliyorsa sonuç gövde için geçerli değildir; kilitlerde küçük çelik yaylar bulunabilir.
• Çekmiyorsa bu tek başına bir şey kanıtlamaz: bakır da diamanyetiktir ve mıknatısa gelmez.

Buz testi işe yarar mı?

Buz testi, gümüşün ısıyı çok iyi iletmesine dayanır: üzerine konan buz, gümüşte belirgin biçimde hızlı erir. HyperPhysics’in ısıl iletkenlik tablosunda gümüş için 406 W/m·K değeri verilir; ancak bakır 385 ve alüminyum 205 W/m·K ile ona yakındır, çelik ise 50,2 W/m·K’dir.

Bu da testin sınırını gösterir: buzun hızlı erimesi parçanın gümüş olduğunu değil, ısıyı iyi ileten bir metal olduğunu düşündürür. Gümüş kaplı bakır da benzer bir sonuç verebilir. Test en çok kalın ve büyük parçalarda anlamlıdır; ince ve küçük takılarda fark gözle ayırt edilemeyebilir.

Kararma gerçek gümüşün işareti mi?

Gümüş zamanla kararır ve bu normaldir. Kanada Koruma Enstitüsüne (CCI) göre kararma, gümüşün havadaki kükürtlü gazlarla, en çok da hidrojen sülfürle tepkimeye girmesiyle oluşan gümüş sülfürdür. Katman kalınlaştıkça renk sarıdan kızıl kahveye, maviye ve sonunda siyaha döner. Sterling gümüş, içindeki bakır nedeniyle saf gümüşten daha hızlı kararır; bu bakır da bakır sülfür oluşturur.

Yani “925 ayar gümüş kararır mı?” sorusunun cevabı evettir. Ancak kararma tek başına kanıt değildir: bakır içeren başka alaşımlar da kükürtle tepkimeye girip renk değiştirebilir.

CCI ayrıca her temizlikte yüzeyden bir miktar gümüşün eksildiğini ve gümüş kaplamalarda parlatmanın ince gümüş katmanına zarar verebileceğini belirtir. Kararmış bir parçayı sert maddelerle ovarak “test etmeye” çalışmayın.

Gümüş kaplama nasıl anlaşılır?

Gümüş kaplama, taban metalin üzerine uygulanan bir gümüş katmanıdır. ABD’de gümüş kaplama ürünlere “sterling” ya da “coin” damgası vurulamaz ve FTC kuralları, yalnızca yüzeyi gümüş olan bir ürünün kaplama olduğunun açıkça belirtilmesini ister. Pratikte şunlara bakın:

• Aşınan noktalar: Kenarlarda, uçlarda ve sürtünen yerlerde gümüşün altından sarımsı ya da kızılımsı bir metal görünüyor mu?
• Damga: 925 ya da “Sterling” yerine kaplamayı belirten bir ifade varsa (örneğin “silver plated”) parça som gümüş değildir.
• Mıknatıs: Taban metal çelikse mıknatıs çeker.

Bu işaretler kaplamayı yakalamaya yardımcı olur; görünmemeleri parçanın som olduğunu kanıtlamaz.

Kesin sonuç: kuyumcu ve ayar evi

Kuyumcular ve laboratuvarlar sıklıkla XRF cihazı kullanır; GIA’ya göre XRF tahribatsızdır ve takılarda kıymetli metal içeriğini doğrulamak için yaygın biçimde kullanılır. Resmi bir ayar raporu için ise Darphane’ye ya da Darphane’nin yetkilendirdiği bir özel ayar evine başvurulabilir; ilgili tebliğe göre gümüşte volumetrik titrasyon (TS ISO 13756) yöntemi kullanılır.

Damganın net bir fotoğrafıyla takıları fotoğraftan tanıma sayfasındaki ücretsiz web kontrolünü (İngilizce) bir ilk değerlendirme için kullanabilirsiniz. İngilizce ayrıntılar: 925 sterling silver (İngilizce).